Pojęcie flexicurity odnosi się do poszukiwania rozwiązań korzystnych dla obu stron rynku pracy, a powstało w wyniku połączenia słów flexibility (elastyczność – chodzi o trudność pogodzenia potrzeb pracodawcy z uwarunkowaniami pracownika, co stwarza konieczność wypracowania metod poszukiwania równowagi między elastycznością rynku pracy) oraz security (bezpieczeństwo socjalne).
Ideą flexicurity jest zatem z jednej strony zwiększenie swobody przy podejmowaniu pracy, a z drugiej zapewnienie bezpieczeństwa zarówno dla pracownika jak i pracodawcy. Owa swoboda wyraża się w tym, że pracodawca ma możliwość zatrudnienia pracownika na taką ilość godzin, dni, w których pracownik jest mu potrzebny.
Korzyści z takiego rozwiązania są obopólne, tzn. właściciel firmy nie musi płacić składek społecznych (np. ZUS) za cały miesiąc, a jedynie za czas faktycznie przepracowany przez osobę zatrudnianą, pracownik z kolei może podjąć pracę w kilku firmach.
W wyniku takiego działania zwiększa się poczucie bezpieczeństwa, gdyż po pierwsze pracodawca nie musi ponosić kosztów, wtedy gdy pracownik nie jest mu potrzebny (nie boi się zatem zatrudniać kolejnych osób), a po drugie pracownik, ma pewność, że za ilość przeprowadzonych godzin będzie miał odprowadzane składki społeczne (nie ma już takiej obawy o utratę pracy, tym bardziej, że posiada kilka źródeł dochodu).
Równie istotne jest zapewnienie pracownikowi odpowiedniego dochodu w okresie przed podjęciem pracy. Rozwiązanie takie może być korzystne zarówno dla pracowników, jak i dla przedsiębiorstw. Ta elastyczność oznacza bowiem stworzenie warunków, w których pracownicy będą mogli łatwo zdobyć lub zmienić pracę, a poprawa ich kwalifikacji zwiększy bezpieczeństwo i korzyści pracodawcy.
Warto podkreślić, iż flexicuity jest koncepcją, starającą się zrównoważyć korzyści i obowiązki zarówno z punktu widzenia pracodawcy, jak i pracownika. Pozwala ona na dużą elastyczność w kwestii zarządzania personelem (ograniczenie problemów związanych z zatrudnianiem oraz zwalnianiem pracowników), nie pozbawiając jednocześnie znacznego wsparcia socjalnego dla pracobiorcy, jak i bezrobotnych.
Dodatkowo działania te powinny zostać poparte działaniem ze strony władz. Współdziałanie wszystkich tych sił może prowadzić do następujących korzyści:
l swoboda zatrudnienia
l wzrost gospodarczy
l przepływ wiedzy
l rozwój zawodowy pracowników
l aktywacja zawodowa bezrobotnych.
Należy jednak uzmysłowić sobie, że korzyści te mogą być trudne do osiągnięcia bez uregulowań centralnych jako, że interesy pracodawcy oraz pracobiorcy często stoją w sprzeczności. Głównym celem zatrudnionego jest bowiem zapewnienie sobie możliwie jak największych środków do życia, znaczne świadczenia socjalne (jak np. popularny ostatnimi czasy temat wcześniejszych emerytur) oraz stabilność zatrudnienia.
Natomiast pracodawcy, od początku funkcjonowania kapitalizmu dążą do wytworzenia jak największej ilości dóbr lub usług jak najniższym kosztem oraz swoboda w zarządzaniu personelem.
Strategie flexicurity obejmują jednocześnie elastyczne i rzetelne rozwiązania w zakresie umów, aktywne polityki rynku pracy, kompleksowe strategie uczenia się przez całe życie oraz nowoczesne systemy ochrony socjalnej zapewniające odpowiednie wsparcie dochodów w okresach bezrobocia.
Flexicurity ma na celu wzmocnienie konkurencyjności, zatrudnienia, jak i zadowolenia z pracy dla wszystkich. Z punktu widzenia Unii proponowane strategie z obszaru flexicurity mogą przyczynić się do znacznej modernizacji rynków pracy w Europie oraz do skuteczniejszego sprostania wyzwaniom związanym z globalizacją i wykorzystania tworzonych przez nią szans i możliwości oraz przeciwdziałania zagrożeniom.
Unia Europejska apelującą o poszukiwanie zbieżności poglądów między elastycznością a bezpieczeństwem, za wzór dla innych krajów przedstawia Danię, opierającą swoje funkcjonowanie właśnie na modelu flexicurity. Dania to kraj zaliczany do grona państw posiadających jedną z najlepiej rozwiniętych gospodarek na świecie. Standard życia i poziom wydatków związanych z świadczeniami socjalnymi należą o jednych z najwyższych w Europie, co wynika z faktu, że kraj ten od wielu lat realizuje założenia państwa opiekuńczego.
Bez wątpienia do największych osiągnięć polityki społecznej państwa duńskiego należy zaliczyć stworzenie rynku pracy charakteryzującego się rozwiniętymi mechanizmami gwarantującymi bezpieczeństwo socjalne przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu jego elastyczności. Idea ta to właśnie flexicurity, nazywana inaczej modelem elastycznego bezpieczeństwa lub też strategią postderegulacji.
W duńskich realiach sens flexicurity, sprowadzający się do dwóch słów elastyczność i bezpieczeństwo, buduje układ określany bardzo często mianem ?złotego trójkąta”, którego wierzchołki tworzą filary duńskiego systemu dobrobytu społecznego, tj. bardzo elastyczny rynek pracy, aktywna polityka rynku pracy i hojny system socjalny.
Elastyczność rynku pracy ujawnia się w:
- zewnętrznej elastyczności ilościowej (pracodawca może swobodnie zwalniać i zatrudniać pracowników), składa się na to bardzo krótki okres wypowiedzenia, relatywnie długi okres zatrudnienia próbnego oraz niskie odprawy - przy wysokim poziomie zatrudnienia, połączonym z wysokimi zasiłkami dla osób bezrobotnych zarówno pracownicy jak i pracodawcy przyjmują ten zapis bez sprzeciwów,
- wewnętrznej elastyczności ilościowej (dzielenie czasu pracy na krótsze okresy, płynność godzin , praca w ramach niepełnego etatu i systemu nadgodzin),
- elastyczności funkcjonalnej (zmiana funkcji i pozycji w ramach struktury pracy – wieloetatowość i elastyczna organizacja pracy),
- elastyczności płac (zależna od wydajności lub wyników).
Hojny system socjalny dotyczy przede wszystkim zasiłków dla osób bezrobotnych, zapewniający bezpieczeństwo pracownikom. Istnieją fundusze, które w sytuacji bezrobocia wypłacają zasiłek w wysokości 90% płacy z poprzednich 12 tygodni do wysokości 400 euro. Warto zwrócić uwagę, że zasiłek przysługuje już od pierwszego dnia bezrobocia, wypłacany jest przez 4 lata i jest zależny od sytuacji rodzinnej, jak i poziomu płacy podczas zatrudnienia. System socjalny w Danii wspiera także osoby pozostające poza rynkiem pracy.
Trzeci element ?złotego trójkąta” to aktywna polityka rynku pracy, opierający swoje funkcjonowanie na aktywnych przedsięwzięciach. Aktywizacja zawodowa osób pozostających bez pracy to przede wszystkim działania promujące doradztwo i edukację, umożliwiające zdobycie zatrudnienia tym, którzy je utracili.
Odpowiedzią UE na wyzwania i szanse związane z globalizacją stała się odnowiona strategia lizbońska na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. 5 grudnia 2007 roku Rada ds. Zatrudnienia i Spraw Społecznych przyjęła ?Wspólne zasady stosowania flexicurity” oparte na wniosku Komisji Europejskiej z dnia 26 czerwca 2007 roku.
Zwracając się do państw członkowskich Rada Europejska podkreśliła, że ?w krajowych programach reform należy systematyczniej opracowywać kompleksowe strategie polityczne, które zwiększą zdolności przystosowawcze pracowników i przedsiębiorstw.”
Opracowano zestaw wspólnych zasad w zakresie flexicurity, będących użytecznym układem odniesienia w staraniach, by bardziej otworzyć rynki pracy, zwiększyć ich przystosowanie do zmian oraz stworzyć więcej produktywnych miejsc pracy.
Chcąc wdrożyć odpowiednie uregulowania dotyczące flexicurity w danym regionie należy uwzględnić lokalną specyfikę, dlatego też konieczny jest dialog, pomiędzy przedstawicielami samorządów, pracodawców oraz środowisk pracowniczych (w tym również związków zawodowych).
Idea flexicurity obecna jest w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki, w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, w:
l Poddziałaniu 1.3.2 Projekty na rzecz promocji równych szans kobiet i mężczyzn oraz godzenia życia zawodowego i rodzinnego (wdrażanie i upowszechnianie rozwiązań służących godzeniu życia zawodowego rodzinnego; upowszechnianie i promocja alternatywnych i elastycznych form zatrudnienia i metod organizacji pracy oraz uelastycznianie czasu pracy pracownika), skierowane do osoby podejmujących pracę po przerwie związanej z urodzeniem dziecka i/lub wychowujących dzieci oraz do pracodawców.
l Poddziałaniu 2.1.2 Partnerstwo dla zwiększenia adaptacyjności (projekty ponadregionalne na rzecz wzmocnienia potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw poprzez wspieranie nowych rozwiązań m.in. w zakresie organizacji czasu pracy/form świadczenia pracy), skierowane do przedsiębiorstwa i ich pracowników oraz do przedstawicieli organizacji pracodawców i organizacji związkowych.
l Poddziałaniu 6.1.1 Wsparcie osób pozostających bez zatrudnienia na regionalnym rynku pracy (upowszechnianie oraz promocja elastycznych form zatrudnienia i alternatywnych metod organizacji czasu pracy), skierowane do osób pozostających bez zatrudnienia.
l Poddziałaniu 7.2.1 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym (organizowanie akcji i kampanii promocyjno – informacyjnych m.in. z zakresu mobilności i elastyczności zawodowej), skierowane do osób długotrwale bezrobotnych /niezatrudnionych korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, osób niepełnosprawnych, bezdomnych, powracających na rynek pracy po urlopach wychowawczych i macierzyńskich oraz do młodzieży w wieku 15 -25 lat zagrożonych wykluczeniem społecznym, osób opuszczających rodziny zastępcze, placówki opiekuńczo – wychowawcze oraz osoby po zwolnieniu z zakładu karnego lub innej jednostki penitencjarnej, a także osoby uzależnione od alkoholu lub innych środków odurzających.
l Poddziałaniu 8.1.3 Wzmocnienie lokalnego partnerstwa na rzecz adaptacyjności -projekty konkursowe (tworzenie sieci współpracy w zakresie wzmacniania dialogu społecznego i inicjatyw podejmowanych wspólnie na poziomie lokalnym i regionalnym przez organizacje pracodawców i przedstawicielstwa pracownicze), skierowane do pracodawców i pracowników przedsiębiorstw, organizacji pracodawców i przedstawicielstw pracowniczych, jednostek samorządu terytorialnego oraz instytucji rynku pracy, a także do społeczności lokalnej i organizacji pozarządowych.
Każde z wymienionych działań kładzie nacisk na różne aspekty flexicurity, gdyż żadne z nich nie realizuje kompleksowo tej idei. Natomiast poszczególne poddziałania zawierają w sobie elementy składowe elastycznego bezpieczeństwa.
Na przykład poddziałanie 6.1.1. spełnia jeden z elementów zawartych w trójkącie duńskim, jakim jest aktywna polityka rynku pracy. Między innymi poprzez organizację warsztatów oraz szkoleń z zakresu technik aktywnego poszukiwania pracy oraz nabywania kompetencji kluczowych, zapewnienie pomocy w opiece nad dziećmi i osobami zależnymi osobom wchodzącym po raz pierwszy lub powracającym na rynek pracy, w szczególności po przerwie związanej z urodzeniem i wychowaniem dzieci, upowszechnienie i promocja alternatywnych i elastycznych form zatrudnienia oraz metod organizacji pracy (telepraca, praca w niepełnym wymiarze czasu pracy), czy też tworzenie systemu zachęt (w tym w szczególności adresowanych do małych i średnich przedsiębiorców) prowadzących do zwiększenia poziomu zatrudnienia osób z grup znajdujących się w szczególnej sytuacji na rynku pracy (w tym m.in. tworzenie systemu szkoleń dostosowanego ściśle do potrzeb pracodawców oraz wsparcie organizacyjno-merytoryczne zatrudnionego pracownika w miejscu pracy).
Wnioskodawcami mogą być wszystkie podmioty powiatowe i wojewódzkie, czyli mogą nimi być pracodawcy, właściciele firm, przedsiębiorstw.
Po przeanalizowaniu typów projektów działających w ramach programów UE można dojść do wniosku, że idea flexicurity nie jest jeszcze w Polsce rozpowszechniona, dlatego też, no obecnym etapie fundusze przeznaczane są w głównej mierze na kampanie społeczne i szkolenia, mające na celu pozyskanie zwolenników takiego rozwiązania na rynku pracy.
Wioleta Ryczkowska
