Komisja Europejska wspólnie z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym oraz Bankiem Rozwoju Rady Europy uruchomiła inicjatywę JESSICA ? wsparcie dla zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, pomoc na rzecz trwałych inwestycji w tych obszarach.
Państwa członkowskie UE oraz organy zarządzające otrzymują tym samym narzędzie – dostosowane do ich potrzeb rozwiązania, które obejmują finansowanie projektów dotyczących odnowy i rozwoju obszarów miejskich wykorzystując kombinacje dotacji i kredytów lub dotacji połączonych z innymi instrumentami finansowymi.
Jak to działa?
Specjalistyczna wiedza, dostęp do kredytu, prostsze relacje z promotorami projektów to profity, z których skorzystać mogą programy operacyjne oraz organy zarządzające.
JESSICA wspiera projekty w zakresie sieci miejskich oraz infrastruktury, efektywności energetycznej lub projekty dotyczące technologii informatycznych i komunikacyjnych, a także wszelkie inne projekty lub grupy projektów objęte zakresem interwencji Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego lub Europejskiego Funduszu Społecznego, niezwiązane z dostępem do finansowania dla MŚP natomiast objęte zakresem planu zintegrowanego rozwoju obszarów miejskich.
Możliwości w ramach inicjatywy JESSICA to:
- lepsze wykorzystanie ograniczonych zasobów z dotacji na rozwój obszarów miejskich przez pozyskanie udziału międzynarodowych instytucji finansowych, banków, sektora prywatnego i innych
- szerokie finansowanie partnerstwa publiczno-prywatnego oraz innych projektów rozwoju obszarów miejskich, które w szerszej perspektywie gwarantują spłatę zainwestowanych zasobów w całości lub w części
- prostsze oraz elastyczniejsze zarządzanie funduszami przeznaczonymi na rozwój obszarów miejskich
- dostęp do specjalistycznej wiedzy w zakresie finansowania i zarządzania wyspecjalizowanych instytucji, takich jak EBI i CEB, jak również innych międzynarodowych instytucji finansowych
Dwie ścieżki realizacji
Droga do wsparcia projektu w kontekście inicjatywy JESSICA wygląda następująco:
JESSICA nastawiona jest na projekty objęte wsparciem w ramach planów zintegrowanego rozwoju obszarów miejskich. Korzystając z inicjatywy JESSICA w odniesieniu do programów rozwoju obszarów miejskich, organy zarządzające mają do wyboru jedną z dwóch metod lub nawet obie.
Pierwszy sposób polega na tym, że programy operacyjne zapewniają bezpośredni wkład w Fundusze Rozwoju Obszarów Miejskich. W tym przypadku organy zarządzające, podejmujące decyzję o wykorzystaniu inicjatywy JESSICA, stosują jedno lub więcej zaproszeń do wyrażenia zainteresowania do funduszy rozwoju obszarów miejskich. Odpowiedzi zostaną poddane ocenie na podstawie właściwych kryteriów, takich jak docelowe inwestycje i projekty, warunki ich finansowania, własność i wkład partnerów współfinansujących funduszu, uzasadnienie i przewidywane wykorzystanie wkładu EFRR, przepisy dotyczące likwidacji funduszu.
W wyniku oceny zostanie podpisana umowa o dofinansowanie. To umowa pomiędzy organem zarządzającym lub państwem a konkretnym funduszem rozwoju obszarów miejskich. Określa ona warunki udziału programów operacyjnych w funduszach ? strategię, wyniki działań, planowanie inwestycji, monitoring realizacji itp.
Po podpisaniu umowy o finansowanie organ zarządzający odpowiedzialny za programy operacyjne wniesie środki do funduszu lub funduszy rozwoju obszarów miejskich. Tego rodzaju wkład programów w fundusze miejskie zostanie wykorzystany na wspieranie projektów miejskich instrumentami finansowymi innymi niż dotacje ? przede wszystkim środkami kapitałowymi, kredytami lub gwarancjami.
Fundusze rozwoju obszarów miejskich będą wybierać i wspierać partnerstwo publiczno-prywatne i inne projekty miejskie, zapewniając im kredyty, środki kapitałowe lub gwarancje, ale nie dotacje. Poszczególne projekty będą mogły skorzystać częściowo ze wsparcia w formie instrumentów finansowych innych niż dotacje, udzielonego przez fundusze rozwoju obszarów miejskich i częściowo z dotacji publicznych ? również programów operacyjnych. W finansowaniu projektów mogą też uczestniczyć inne banki prywatne lub inwestorzy.
Promotorzy projektów to instytucje publiczne, miejskie lub przedsiębiorstwa prywatne. Promotorem może być także przedsiębiorstwo wspólne z udziałem wyżej wymienionych w dowolnym układzie.
W sposobie drugim organy zarządzające mogą organizować finansowanie zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich przez fundusze zarządzające, czyli inwestujące w więcej niż jeden fundusz rozwoju obszarów miejskich, zapewniając im środki kapitałowe, kredyty lub gwarancje.
Pomiędzy państwami członkowskimi lub organami zarządzającymi a funduszem zarządzającym podpisuje się umowę o finansowanie, określającą warunki, docelowe inwestycje, zasady monitorowania i sprawozdawczości.
Fundusz zarządzający ponosi odpowiedzialność za publikację zaproszeń skierowanych do funduszy rozwoju obszarów miejskich, dokonanie ich oceny i wyboru. Fundusz zarządzający będzie podpisywać umowy o finansowanie z wybranymi funduszami i wspierać je poprzez środki kapitałowe, kredyty lub gwarancje. Będzie on również monitorował wybór, finansowanie i realizację projektów przez fundusze, składał sprawozdania organowi zarządzającemu.
Którego sposobu by nie wybrać, zawsze istnieje możliwość wniesienia dodatkowych środków w formie kredytów na finansowanie partnerstwa publiczno-prywatnego lub inne projekty wspierane przez fundusze rozwoju obszarów miejskich.
Wdrażanie inicjatywy JESSICA musi uwzględniać kontekst miejski, społeczny i gospodarczy, a także uwarunkowania prawne i administracyjne funkcjonujące tak na poziomie krajowym, jak i regionalnym. Badania przygotowawcze dotyczące regionów i miast w UE, z uwzględnieniem powyższych zasad ogólnych dotyczących inicjatywy JESSICA mogą być koniecznością.
Jak to robią w Zachodniopomorskim?
W województwie zachodniopomorskim w założeniach inicjatywy JESSICA jest stworzenie Funduszu Powierniczego, który zostanie zasilony ze środków zachodniopomorskiego RPO.
Będzie to około 35 milionów euro pochodzących właśnie z RPO WZ i przeznaczonych na inicjatywy rewitalizacyjne. Kwota ta zostanie umieszczona w powołanych z udziałem jednostek samorządu terytorialnego funduszach miejskich, do których trafiłyby środki RPO WZ powiększone o wkład międzynarodowych instytucji finansowych.
Zgodnie z podstawowymi zasadami inicjatywy JESSICA fundusze miejskie powinny zostać finansowo doposażone także przez samorządy, a w określonych przypadkach – przez podmioty prywatne.
Idea inicjatywy – tworzenie warunków dla trwałego rozwoju gospodarczego i społecznego obszarów zdegradowanych, które bez interwencji środków publicznych skazane będą na całkowite zepchnięcie na margines ? to szansa na finansowanie przedsięwzięć w sposób odnawialny przez pożyczki, gwarancje, wejścia kapitałowe i dotacje.
Jest to sposób dzięki któremu środki na rewitalizację miast z regionalnych programów operacyjnych miałyby większą siłę ? wracałyby do funduszy miejskich, zwielokrotniając w ten sposób oddziaływanie środków.
W Polsce na ten krok zdecydowały się cztery województwa: Zachodniopomorskie, Wielkopolska, Dolnośląskie i Małopolska. W przypadku Zachodniopomorskiego prace nad przygotowaniem instytucjonalnym oraz prawnym potrwają do końca tego roku.
Pozostałe województwa wolą bezzwrotne dotacje na wspieranie inicjatyw rewitalizacyjnych. W takiej sytuacji uruchomienie konkursów będzie możliwe dopiero po zaakceptowaniu przez Komisję Europejską programu pomocowego dotyczącego rewitalizacji.
Każde miasto stoi przed przeróżnymi wyzwaniami. W jednych problemem jest wzrost demograficzny, w innych galopujące ceny nieruchomości, utrudniony dostęp do gruntów, emigracja, bezrobocie i generalnie ? niska jakość życia. Nie istnieje chyba jednak taki ośrodek miejski, który nie musiałby robić nic w celu poprawy swojej atrakcyjności.
Cztery województwa Polski wybrały JESSICA, pozostałe dwanaście pozostało przy ?tradycyjnych? programach operacyjnych. Które z nich lepiej wyjdą po 2015 roku? Pozostaje uzbroić się w cierpliwość i optymizm.
Czytaj także:
