W UE od wielu już lat funkcjonuje system ochrony, identyfikacji i wyróżniania produktów rolnych i spożywczych o wysokiej jakości. Czemu zawdzięczają swoją wyjątkowość? Decyduje tu region pochodzenia lub metoda produkcji zgodna z tradycjami.
Bezpośrednią przesłanką do stworzenia w prawie unijnym osobnych regulacji dotyczących produktów była chęć zapewnienia im pełnej ochrony. Ochrona ta ma uniemożliwiać fałszywe posługiwanie się nazwą, która nawiązuje do tradycyjnej metody produkcji lub do miejsca, z którego tradycyjny wyrób pochodzi.
W polityce Unii chodziło również o stworzenie takiego mechanizmu, który dawałby mieszkańcom wsi większe możliwości ? do zwiększania produkcji oraz ich promocji. Producenci wyrobów regionalnych i tradycyjnych mają prawo do ochrony nazwy, na opakowaniach mogą również umieszczać symbole mówiące o wyjątkowości ich produktu.
System ochrony i promocji wyrobów regionalnych i tradycyjnych ma również swój udział w zróżnicowaniu zatrudnienia na obszarach wiejskich, tworząc na wsi pozarolnicze źródła utrzymania oraz zwiększa dochody producentów rolnych.
Ma to wyjątkowe znaczenie, w szczególności dla obszarów odległych lub obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) gdyż zapobiega wyludnianiu się tych terenów. Za sprawą systemu ochrony i promocji produktów regionalnych i tradycyjnych chroni się także dziedzictwo kulturowe wsi, co znacząco przyczynia się do zwiększenia jej atrakcyjności i rozwoju agroturystyki oraz turystyki wiejskiej.
Gusta konsumentów ulegają zmianom. Wybierają oni nie tylko produkty o wyższych standardach higienicznych i zdrowotnych, ale szukają również takich, które posiadają świadectwa potwierdzające ich pochodzenie lub gwarancję odpowiedniej metody produkcji. Dlatego popyt na produkty charakteryzujące się wysoką jakością, która jest wynikiem szczególnych metod ich wytwarzania, niepowtarzalnego składu lub określonego pochodzenia wciąż rośnie.
Produkty regionalne i tradycyjne to oczywiście nie to samo. Te pierwsze wytwarzane są tylko w niektórych regionach Europy, a ich nazwa i technologia wytwarzania są chronione prawem. Natomiast produkty tradycyjne to specjały o specyficznym charakterze. Wynika on z tradycji, a produkt posiada cechy, które odróżniają go od innych.
Do indywidualizacji produktów służą oznaczenia geograficzne – Chronione Oznaczenie Geograficzne i Chroniona Nazwa Pochodzenia (jest to ochrona ?znaku geograficznego? oraz ?nazwy pochodzenia?). Wskazują one na pochodzenie produktów regionalnych, z których bezpośrednio lub pośrednio słynie dany region ? mają wyjątkową renomę i wytwarzane są z surowców pochodzących z danego regionu. Trzeci znak – Gwarantowana Tradycyjna Specjalność, związany jest z jakością tradycyjnego sposobu wytworzenia produktu (?ochrona specyficznego charakteru?).
Jak widać Unia chroni unikalne produkty, ale czy producenci regionalnych i tradycyjnych produktów mają możliwość dotacji?
Okazuje się, że nie jest to takie proste. Oczywiście producenci mogą starać się o dofinansowanie w ramach działań dotyczących inwestycji MSP lub działań, w których dofinansowaniu podlega udział w zagranicznych targach. Jednak w programach ogólnopolskich czy regionalnych trudno znaleźć działanie, które bezpośrednio skierowane byłoby do beneficjentów zajmujących się tego typu działalnością.
W nowym okresie programowania szukanie źródeł dofinansowania takich projektów przypomina szukanie igły w stogu siana. Nawet doświadczeni konsultanci mają z tym problemy. Dziś praktycznie nie funkcjonuje żaden program z którego można by bezpośrednio
dofinansowniać takie inicjatywy.
Małopolska, jak wiele innych regionów kraju, to miejsce, w którym tradycje są nadal pielęgnowane. Zwyczaje ludowe czy wytwarzanie żywności tradycyjnymi metodami są wciąż żywe.
Regiony takie, jak Małopolska poszukują możliwości podniesienia wartości takich produktów. W końcu jest to część kultury naszej wsi, a także zdrowa alternatywa dla żywności produkowanej na masową skalę.
