Mało elastyczne innowacje w Kapitale Ludzkim
W Programie Operacyjnym Kapitał ludzki pojawiła się w 2009 roku nowa możliwość. Uruchomione zostały nabory na projekty innowacyjne, realizowane w ramach odrębnych konkursów. Projekty innowacyjne mają odrębny formularz wniosku, a także osobne wytyczne dotyczące przygotowania wniosku, co oznacza dodatkowe dokumenty konieczne do przeczytania na etapie aplikowania o środki. Nie to jest jednak problemem.
Trudność polega na tym, że ilość dokumentów nie idzie w parze z wyjaśnianiem wątpliwości pojawiających się na etapie przygotowania wniosku. Podręczniki przygotowane zarówno przez Instytucję Zarządzającą, jak i Krajową Instytucję Wspomagającą (KIW), odpowiedzialną za pomoc w tworzeniu projektów innowacyjnych i projektów współpracy ponadnarodowej, dają pewną ilość wiedzy. Niestety, wiedzy w dużej mierze teoretycznej. Nie można odmówić Krajowej Instytucji Wspomagającej wysiłku włożonego w stworzenie kompendium wiedzy na temat projektów innowacyjnych – tyle tylko, że podręczniki mają charakter ogólny i są raczej refleksją na temat projektów innowacyjnych, w oderwaniu od zasad rządzących realizacją projektów z EFS. Oczywiście trzeba też wziąć pod uwagę fakt, że nabory na konkursy dotyczące projektów innowacyjnych są dopiero uruchamiane i trudno w tym zakresie o jakąś praktykę, poza projektami realizowanymi wcześniej w ramach Inicjatywy EQUAL. Problem leży także w pomocniczym charakterze poradników opracowanych przez KIW. Nigdy nie wiadomo, w jakim zakresie powinno się je stosować, różne instytucje mają bowiem różne podejście do tego typu dokumentów.
Nie ma jednak co licytować się ilością i jakością podręczników. Największy paradoks kryje się bowiem w braku elastyczności, jaka w odniesieniu do realizacji projektów innowacyjnych wynika z lektury wytycznych do projektów. Co ciekawe, podręczniki wskazują na pewną nieprzewidywalność tego typu projektów, konieczność realizacji stałego monitoringu, otwartość na wprowadzanie bieżących korekt do prowadzonych działań. I można by pomyśleć, że oto właśnie nadchodzi nowa jakość w funduszach, gdyby nie fakt, że równocześnie z koniecznością zachowania elastyczności projektu beneficjent otrzymuje szczegółowe zasady konstruowania wniosku w zakresie poszczególnych etapów – łącznie z czasem ich trwania, nazw i kolejności zadań, konieczności wstrzymywania realizacji projektu na czas akceptacji wyników prowadzonych działań. Projektodawca – próbując zmieścić się we wszystkich wytycznych – szybko orientuje się, że wymaga się od niego elastyczności w mało elastycznym systemie realizacji projektów.
Najbardziej otwarty i światły umysł może z tą łamigłówką mieć nie lada problem. Jak na przykład szybko wprowadzać zmiany do projektu, skoro oprócz drobnych przesunięć w budżecie, beneficjent nie może zrobić nic bez zgody instytucji nadzorującej realizację projektu? No chyba, że na własne ryzyko. Już na etapie przygotowania projektów widać rozdźwięk pomiędzy działaniami innowacyjnymi, a mało elastycznymi zasadami realizacji projektów. W rezultacie wiele projektów może nie przynieść zakładanych efektów. I to nie dlatego, że zostały źle wymyślone, ale dlatego, że jak w wielu innych przypadkach innowacyjne myślenie zostanie zmiażdżone przez konieczność dbania o procedury. Bo niestety procedury są często ważniejsze są od rezultatów. Oby zatem projekty innowacyjne nie podzieliły losu wielu projektów realizowanych jako ,,sztuka dla sztuki’’. Bardziej po to, żeby zgadzały się wskaźniki, niż po to, żeby komuś dzięki nim żyło się choć odrobinę lepiej.
Anna Jarmuszkiewicz
Menedżer ds. szkoleń i konferencji w ,,Funduszach Europejskich’’
